Trong nông nghiệp nuôi trồng thuỷ sản, điển hình là trong nuôi tôm, tình trạng khí độc bùng phát trong các ao nuôi là nguyên nhân trực tiếp gây thiệt hại cho các vụ nuôi. Đặc biệt là trong mùa mưa, người nuôi phải đối phó với sự thay đổi thường xuyên của các yếu tố môi trường tác động lên ao nuôi , khi đó nguy cơ khí độc phát sinh liên tục và đến thời điểm đạt đến mức cao sẽ gây độc cho tôm, làm cho tôm suy yếu, giảm ăn và dễ nhiễm bệnh. Cần có những biện pháp xử  lý khí độc an toàn và triệt để.

 Các loại khí độc trong ao nuôi tôm :

1/ NH3 :

  • Nitơ trong nước tồn tại dưới 2 dạng là dạng phân cực NH4+( không độc) và dạng không phân cực NH3  ( có độc).NH3 có độc tính gấp 300-400 lần NH4+ . Tổng nitơ trong nước gồm NH4+/NH3  (còn gọi là TAN), nitrit, nitrat và nitơ hữu cơ. Hai dạng NH4+/NH3  có sự chuyển đổi qua lại lẫn nhau tuỳ theo pH nước.
  • TAN có trong nước từ các nguồn như mưa, nước sông kênh cấp vào ao, phân bón gây màu như NPK, DAP, Urê (1 phân tư phân Urê có thể tạo ra 2 phân tử NH4+), từ chất hữu cơ trong nước bị phân huỷ ( thức ăn thừa, xác tảo), chất thải của tôm,..
  • Ảnh hưởng của NH3  làm cho cơ thể tôm bị rối loạn quá trình sinh lí tự nhiên như:

+ Ức chế vận chuyển oxy

+ Rối loạn cân bằng thẩm thấu

+ Ức chế thần kinh

+ Thay đổi thành phần máu

untitled

Tôm chết do bị ngộ độc NH 

2/ NO2 :

  • Ở những ao nuôi cũ, ao lót bạt qua nhiều vụ nuôi, chất hữu cơ dưới đáy ao, thức ăn nhiều đạm lơ lửng, tích tụ, hòa vào nước làm tiêu tốn Oxy và xuất hiện nhiều khí độc NO2 trong ao nuôi.
  • Chất thải trong quá trình nuôi tôm sản sinh ra 1 lượng khí độc. Tôm càng lớn, càng ăn nhiều và thải ra càng nhiều. Dẫn đến lượng NO2  phát sinh ngày càng cao.
  • Mưa cũng làm cho khí độc có điều kiện tiếp xúc với tôm chẳng hạn:

+ Trời âm u, nhiều mây sẽ che ánh sáng mặt trời làm tảo không có ánh sáng để quang hợp. Quá trình hô hấp của tảo sẽ làm cho Oxy hòa tan trong ao giảm xuống thấp. Khí độc sẽ tăng nhanh và phân tán đến nơi cho ăn làm tôm yếu dễ mắc bệnh.

+ Mưa làm tăng axit trong nước. Từ đó giảm pH tăng tính độc của NO2 sẽ nguy hiểm hơn cho tôm.

+ Khi mưa lớn kéo dài làm phân tầng. Tầng nước ngọt phía trên và tầng nước mặn phía dưới. Điều này làm cản trở Oxy hòa tan xuống tầng nước phía dưới, làm tôm stress và tăng tính độc của NO2.

+ Mưa kèm theo gió làm xuất hiện sóng trên mặt nước. Điều này sẽ tạo ra luồng nước ở dưới đáy ao, khuấy động đáy ao nuôi. Làm tróc lớp bùn mỏng bảo vệ mặt đáy, khí NO2 sẽ thoát ra phủ khắp đáy ao.

  • Quá trình thu tỉa tôm, vớt tôm chết của người nuôi cũng làm xáo trộn đáy ao.Làm khí độc có điều kiện thoát ra từ lớp bùn đáy.
  • Khi tôm lột xác, chúng cũng thường tập trung ở khu vực chất thải, nơi tiềm ẩn khí độc. Vì thế dễ bị ảnh hưởng của khí độc.

vo-tom-mong

Tôm lột xác không cứng vỏ trong ao nuôi có NO2

3/ H2S :

H2S sẽ phát sinh trong khác trường hợp sau:

  • Ao nước trong (trước khi thả giống), do sự xâm nhập của ánh sáng, tảo đáy sẽ phát triển ở đáy ao. Sau một thời gian nhất định, tảo sẽ bùng phát và hạn chế ánh sáng xâm nhập duói đáy ao, xảy ra hiện tượng tảo tàn. Ao đáy cát hoặc đất xốp,  nực nước sâu trong điều kiện yếm khí sẽ tạo ra H2S.
  • Ao đang chưa phần lớn các chất hữu cơ lơ lửng tích tụ ở đáy ao sẽ tạo điều kiện sản sinh H2S. Đối với ao lót bạt, polyethylene (HDPE) hông có oxy bên dưới sẽ thúc đẩy cho việc tạo ra H2S khi chất lơ lửng tích tụ tại đáy. Nếu ao đã từng có hiện tượng tảo tàn và hàm lượng thức ăn dư thừa khá cao, pH thấp, lượng chất hữu cơ quá nhiều cũng làm sản sinh H2S. 

khi-doc-H2S-sat-thu-giau-mat-cua-tom-nuoi-tom-thay-doi-mau-sac

Tôm chết bởi khí độc H2S có màu sậm ới dấu hiệu miệng đen và mang có màu khác thường như hồng, đỏ tía hoặc đen.

Cách xử lý các khí độc trong ao nuôi tôm hiệu quả

Để khống chế và xử lý các khí độc trong ao nuôi tôm, cần có những biện pháp như:

  • Cải tạo ao môi trường trước khi thả giống, và quản lý môi trường nuôi hợp lý
  • Tuần hoàn nước ao nuôi ra ao lắng, tại ao lắng xử lý nước bằng oxy già 5-10 ppm để oxy hóa chất hữucơ. Sử dụng các chế phẩm sinh học trong nuôi trồng thuỷ sản, có thể phân hủy các mùn bã hữu cơ, thức ăn dư thừa trong ao nuôi tôm hiệu quả triệt để.
  • Bật quạt nước và hệ thống oxy hết công suất, đặc biệt lúc trời nắng to gió mạnh mục đích khuếch tán chúng ra không khí. Không tắt quạt nước khi cho ăn.
  • Bón phân xung quanh ao nuôi để hạn chế biến đổi môi trường ao nuôi khi có trời mưa
  • Duy trì sự phát triển của tảo ở mức độ hợp lý, không để xảy ra hiện tượng nở hoa nước hoặc nước ao có mật độ tảo có lợi thấp. Duy trì các chỉ số môi trường như pHtừ 7.5-8.2, đồ kiềm từ 100-160.

Kha Linh